«Κωνσταντῖνος σήμερον, σὺν τῇ μητρὶ τῇ Ἑλένη,
τὸν Σταυρὸν ἐμφαίνουσι, τὸ πανσεβάσμιον ξύλον…»
Ἡ Ἁγία µας Ἐκκλησία τιµᾷ τήν 21η Μαΐου τούς µεγάλους ἰσαποστόλους Κωνσταντῖνο καί Ἑλένη. Ἡ ἁγία Ἑλένη γεννήθηκε τό 248/9 µ.Χ. στό Δρέπανο (σηµερινή Γιάλοβα) τῆς Βιθυνίας, ἀπό φτωχούς γονεῖς. Στό πανδοχεῖο τοῦ πατέρα της τή γνώρισε ὁ νεαρός Ἰλλυριός ἀξιωµατικός Κωνστάντιος ὁ Χλωρός καί τήν ἔκανε σύζυγό του τό 270 µ.Χ. Ἡ ἀγάπη του ἔγινε καί ἐκτίµηση, βλέποντάς την νά τόν ἀκολουθεῖ στά πεδία τῶν µαχῶν. Τό 274 γέννησε στή Ναϊσσό τῆς Μοισίας (σηµερινή Νίσσα τῆς Σερβίας) τόν Κων/νο. Στή συνέχεια ὅµως τήν ἐγκατέλειψε ὁ σύζυγος καί ἐκείνη κατέφυγε µέ τό γιό της στή Νικοµήδεια ὡς φιλοξενούµενοι-ὅµηροι τοῦ Διοκλητιανοῦ καί τοῦ Γαλέριου στή συνέχεια. Ὁ Κων/νος µεγαλώνει στήν Αὐλή µέ στρατιωτική πειθαρχία καί βαθµιαῖα µετέχει στούς συχνούς τότε πολέµους, διακρινόµενος στά πεδία τῶν µαχῶν. Ἐντυπωσιασµένοι οἱ στρατιῶτες τόν ἀνακηρύσσουν Καίσαρα τό 306 καί ἐκεῖνος καλεῖ κοντά του ἀµέσως τή µητέρα του.
Ἡ Ἑλένη, ἄν καί µυηµένη στό Εὐαγγέλιο, δέν ἐπιχειρεῖ νά προσηλυτίσει τό γιό της ἀλλά τόν παροτρύνει νά ἱδρύσει πτωχοκοµεῖα καί ἄλλα εὐαγῆ ἱδρύµατα στή Ρώµη. Προσπαθεῖ, ὡστόσο, νά ἐνσταλάξει στήν ψυχή του τά εὐαγγελικά µηνύµατα. Τόν ἀρχικό του δισταγµό ἀνατρέπει τό ὅραµα στή Μουλβία γέφυρα τοῦ ποταµοῦ Τίβερη, µέ φωτεινό σταυρό στόν οὐρανό καί τήν ἐπιγραφή «ἐν τούτῳ νίκα». Ὡς ἄλλος Παῦλος, ἀρχίζει τήν ἐσωτερική διεργασία καί τή δυσκολότερη ἔκφραση σέ ἐποχή πού ὅλοι οἱ ἰσχυροί πλάι του ἦσαν εἰδωλολάτρες. Προχωράει µεθοδευµένα καί ἐδῶ φαίνεται ἡ εὐφυΐα του. Τό διάταγµα περί ἀνεξιθρησκείας σταµάτησε τούς διωγµούς καί τίς σφαγές τῶν Χριστιανῶν. Ἡ µητέρα του γεύεται µιά πρώτη νίκη καί ἀναχωρεῖ γιά τήν ἁγία πόλη τῶν Ἱεροσολύµων, ὅπου µέ θαυµαστό τρόπο βρίσκει τό 326 τόν Τίµιο Σταυρό.
Εἶναι τέτοια ἡ συγκίνηση τοῦ χριστιανικοῦ κόσµου, πού ὅλα τά νησιά, ὅπως ἡ Ρόδος, ἡ Κάλυµνος, ἡ Τῆλος, τό Καστελόριζο, ἡ Κύπρος, ἡ Πάρος, ἡ Νάξος, τήν καλοῦν. Ἐκείνη, παρά τά 78 της χρόνια, ἀνταποκρίνεται. Ἡ Μονή Σινᾶ καί ἄλλες περιοχές διεκδικοῦν τή φιλοξενία τῆς ἀγίας καί τήν ἀγαθοεργή της διάβαση ἀπό τόν τόπο τους. Ἀποµεινάρια αὐτῆς τῆς παράδοσης οἱ Ναοί πρός τιµήν τῶν Ἰσαποστόλων. Στό µεταξύ ὁ γιός της, νικᾷ τόν Μαξέντιο καί τόν Λικίνιο, γίνεται µονοκράτορας καί µεταφέρει τήν πρωτεύουσα στό Βυζάντιο, τήν παλαιά ἀποικία τῶν Μεγαρέων. Συγκαλεῖ τήν Α΄ Οἰκουµενική Σύνοδο στή Νίκαια τῆς Βιθυνίας καί βαπτίζεται Χριστιανός ἀναφωνώντας: «Τώρα πού ἔλαβα τό φῶς ξέρω πώς εἶµαι µακάριος, τώρα εἶµαι ἄξιος τῆς ἀθανάτου ζωῆς».
Ἀδελφοί µου ἀγαπητοί,
Ἡ ἁγία Ἑλένη ἐκοιµήθη τό 327 σέ ἡλικία 80 ἐτῶν. Δέκα χρόνια ἀργότερα ὁ Κύριος, ὁ µοναδικός βασιλιάς τοῦ κόσµου, κάλεσε κοντά Του καί τόν αὐτοκράτορα Κωνσταντῖνο, µόλις 63 ἐτῶν. Ἡ ἁγία Ἑλένη ἀνέθρεψε τό γιό της «ἐν παιδείᾳ καί νουθεσίᾳ Κυρίου» (Ἐφ. 6, 4) καί τοῦ ἔδωσε τά ἐφόδια γιά τή µετέπειτα ἐξέλιξή του. Ὁ Κωνσταντῖνος ὑπῆρξε Μέγας γιά τήν Ἱστορία, τήν ὁποία σηµάδεψε µέ τή δράση του. Παράλληλα ἀναγνωρίστηκε ὡς Ἅγιος ἀπό τήν Ἐκκλησία, τήν Ὁποία πῆρε ἀπό τίς Κατακόµβες καί τήν ἀνέβασε ψηλά στή συνείδηση τοῦ κόσµου. Δικαίως Μητέρα και Γιός τιµῶνται ὡς Ἰσαπόστολοι, ὡς οἱ εὐλογηµένοι τοῦ Τιµίου Σταυροῦ τοῦ Κυρίου. Αὐτός ὁ Σταυρός ἀνεδείχθη γιά ἐκείνους καί γιά ὅλους ἐµᾶς «σηµεῖον µέγα, καὶ ἐν πολέµοις φρικτόν».
ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΚΑΙ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΑ
Μετά πολλῆς ἀγάπης
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
† Ὁ Νικαίας Ἀ λ έ ξ ι ο ς