«Μή ἀποστρέψῃς τό πρόσωπόν σου ἀπό τοῦ παιδός σου, ὅτι θλίβομαι·
ταχύ ἐπάκουσόν μου· πρόσχες τῇ ψυχῇ μου, καί λύτρωσαι αὐτήν»
Ἀγαπητοί μου ἀδελφοί,
Ὁ λειτουργικός χρόνος τῆς Ἁγίας μας Ἐκκλησίας εἶναι λειμῶνας, πού μᾶς καλεῖ νά τόν ἀπολαύσουμε μέ τά μάτια τῆς ψυχῆς καί τοῦ σώματος. Στήν εὐλογημένη πορεία πρός τά Ἄνω τό πνεῦμα φτερουγίζει πρός τόν Θρόνο τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, ἐνῶ τό σῶμα, ἀκολουθώντας, ἐπικουρεῖ τήν ψυχοσωτήρια διαδικασία, μέ ἐδαφιαῖες μετάνοιες, μέ τή νηστεία, μέ τήν ἀναγκαία συστολή καί τήν ἐπιβαλλόμενη περιφρούρηση τῶν αἰσθήσεων, ὥστε τόσο ἡ ὕλη ὅσο καί τό πνεῦμα νά ἐναρμονίζονται πρός τόν τελικό στόχο τῆς ἑνιαίας ὕπαρξής μας, πού εἶναι ἡ σωτηρία μας.
Ἡ ὑμνολογία τῆς Μεγάλης Σαρακοστῆς, οἱ ἱερές Ἀκολουθίες τοῦ Μ. Ἀποδείπνου καί τῶν Χαιρετισμῶν στήν Παναγία μας, οἱ Λειτουργίες τῶν Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων, μᾶς καλοῦν καί μᾶς εὐαισθητοποιοῦν γιά ἕνα βαθύτερο ἀναστοχασμό, γιά μιά ἐπανατοποθέτηση, γιά μιά ὁλική ἐπαναφορά, στόν δρόμο πού μᾶς ὁδηγεῖ πρός τόν Θεό.
Παρακαλέσαμε τόν Κύριο νά μήν ἀποστρέψει τό πρόσωπό Toυ, γιατί τότε εἴμαστε στ’ ἀλήθεια χαμένοι. Σημαντικά τά λόγια τοῦ Ψαλμωδοῦ (Ψ. 103) «ἀποστρέψαντος δέ Σοῦ τό πρόσωπον ταραχθήσονται…». Χωρίς τόν Θεό θά διαλυθοῦμε, χωρίς ἐπαφή μέ τόν Κύριο χανόμαστε. Ὅση καί νά διαθέτουμε εὐφυΐα καί ὅποια τεχνολογία καί ἄν ἐπιστρατεύσουμε, ὅλα θά εἶναι χάρτινοι πύργοι, δικαιώνοντας τόν Ψαλμωδό, κατά τόν ὁποῖο «ὁ κατοικῶν ἐν οὐρανοῖς ἐκγελάσεται αὐτούς, καὶ ὁ Κύριος ἐκμυκτηριεῖ αὐτούς» (Ψ. 2, 4). Ἡ δική μας στάση πρέπει νά προσδιορίζεται καί πάλι ἀπό τόν Ψαλμωδό: «Ἔκκλινον ἀπό κακοῦ καί ποίησον ἀγαθόν» (Ψ. 33), πού ἐπαναλαμβάνει ὁ Ἀπόστολος Πέτρος (Α΄ Ἐπιστ. 3, 11). Ἡ δέησή μας πρός τόν Θεό νά εἶναι πάντα μαζί μας, συνδέεται μέ τήν ἀποστροφή ἀπό τό κακό καί τήν παράλληλη ἐπιλογή τῆς ἀγαθῆς ὁδοῦ καί τῆς δράσης γιά τήν ὀρθή μας πορεία, γιά τήν εὐρύτερη κοινωνία.
Οἱ χριστιανοί πρέπει νά ἀγωνιζόμαστε νά «ἀποθέσουμε», δηλαδή νά πετάξουμε ἀπό πάνω μας τά ἔργα τοῦ σκότους καί νά ἐνδυθοῦμε τά ὅπλα τοῦ φωτός· δηλαδή τά φωτεινά ἔργα τῆς ἀρετῆς (Ρωμ. 13,12). Αὐτός ὁ ἀγώνας ἀποτελεῖ τό οὐσιῶδες καί σταθερό περιεχόμενο τῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς καί γίνεται πιό ἔντονος τήν ἱερή περίοδο τῆς Μ. Τεσσαρακοστῆς, στήν ὁποία μᾶς εἰσάγει ἡ ἀποψινή βραδιά, ὁ Κατανυκτικός ἑσπερινός τῆς καταλλαγῆς καί τῆς συγγνώμης.
Εἶναι, ὡστόσο, ἀνάγκη νά συνειδητοποιήσουμε ὅτι ἡ χριστιανική ζωή, ἡ ἐνάρετη ζωή, δέν εἶναι ἀτομικό κατόρθωμα ἀλλά δωρεά τοῦ Θεοῦ. Εἶναι πνευματική καρποφορία πού ἐνεργεῖ στή ζωή μας, στή ζωή τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας, τό Ἅγιο Πνεῦμα. Θεμέλιο τῆς ἐν Χριστῷ ἀσκήσεως καί προόδου εἶναι ἡ θεανθρώπινη συνεργασία. Ἐμεῖς προσφέρουμε τή θέλησή μας, καταθέτουμε τή μετάνοιά μας, δηλώνουμε τόν διακαή πόθο μας, καί συνεισφέρουμε μέ τά δάκρυα τῆς μετανοίας μας.
Ὅταν πάρουμε τήν ἀπόφαση ἀλλαγῆς, ὁ Θεός ἔρχεται κοντά καί μᾶς στηρίζει, μᾶς χαριτώνει, μᾶς ἐμπνέει. Μᾶς φωτίζει καί μᾶς πλημμυρίζει μέ τήν ἀγάπη Του. Οἱ θεῖες δωρεές Του εἶναι ἀνάλογες τῆς μετανοίας μας καί τῆς ὁλοκληρωτικῆς μας ἀπόφασης νά ἀλλάξουμε ζωή. Ὁ Γέρων Ἅγιος Σωφρόνιος δίδασκε ὅτι ὑπάρχει ἀναλογία ἀνάμεσα στή δική μας διάθεση καί στήν ἀνταπόκριση τῆς Χάριτος. Καί ποιά εἶναι αὐτή ἡ ἀλλαγή, ἡ νέα ζωή; Προφανῶς ἡ ἁπλότητα τῆς ζωῆς μας, ἡ ἀσκητική ζωή, ἡ συνετή διαχείριση τῶν ἀγαθῶν, ὁ σεβασμός στό περιβάλλον, ἡ ἀναγνώριση τῆς ἀξίας τοῦ κάθε ἀνθρώπου, ἡ συνεχής μνήμη θανάτου καί ἡ συναίσθηση τῆς διαρκοῦς παρουσίας τοῦ Θεοῦ.
«Τό στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέωκται, οἱ βουλόμενοι ἀθλῆσαι εἰσέλθετε, ἀναζωσάμενοι τὸν καλὸν τῆς Νηστείας ἀγῶνα, οἱ γὰρ νομίμως ἀθλοῦντες, δικαίως στεφανοῦνται, καὶ ἀναλαβόντες τὴν πανοπλίαν τοῦ Σταυροῦ, τῷ ἐχθρῷ ἀντιμαχησώμεθα, ὡς τεῖχος ἄῤῥηκτον κατέχοντες τὴν Πίστιν, καὶ ὡς θώρακα τὴν προσευχήν,καὶ περικεφαλαίαν τὴν ἐλεημοσύνην, ἀντὶ μαχαίρας τὴν νηστείαν, ἥτις ἐκτέμνει ἀπὸ καρδίας πᾶσαν κακίαν. Ὁ ποιῶν ταῦτα, τὸν ἀληθινὸν κομίζεται στέφανον, παρὰ τοῦ Παμβασιλέως Χριστοῦ, ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῆς Κρίσεως».
Σωστή νηστεία δέν εἶναι ἐκείνη πού ἀποφεύγει μόνο κάποιες τροφές, ἀλλά ἐκείνη πού φυγαδεύει καί τίς ἁμαρτίες. Νηστεύεις; Ἀπόδειξέ το μέ τά ἔργα σου. Πῶς; Ἄν δεῖς φτωχό, νά τόν ἐλεήσεις. Ἄν δεῖς ἐχθρό, νά συμφιλιωθεῖς μαζί του. Νά νηστεύουν τά χέρια, παραμένοντας καθαρά ἀπό τήν ἁρπαγή καί τήν πλεονεξία. Νά νηστεύουν τά πόδια, ξεκόβοντας ἀπό δρόμους πού ὁδηγοῦν σέ ἁμαρτωλούς τόπους. Νά νηστεύουν τά μάτια ἀπό ἁμαρτωλά θεάματα. Νά νηστεύει τό στόμα ἀπό αἰσχρά λόγια. Ὅλες οἱ αἰσθήσεις νά περιορίζονται… Εἶναι τά παράθυρα τῆς ψυχῆς καί χρειάζονται φύλακες, νά ἐλέγχουν τίς εἰσόδους τῶν κακῶν. Εἰδικά γιά τή νηστεία τροφῶν, ἡ πατερική παράδοση θέτει τό ῥητορικό ἐρώτημα: Ποιό ὄφελος ἔχουμε, ἄν ἀπέχουμε ἀπό πουλερικά καί ψάρια, δαγκώνουμε ὅμως καί κατατρῶμε τούς ἀδελφούς μας;
Ἡ νηστεία ἔχει ἡλικία ἴση μέ τήν ἀνθρωπότητα, διότι νομοθετήθηκε στόν Παράδεισο. Ἡ νηστεία ἔσβησε τή δύναμη πυρός, ἔφραξε στόματα λεόντων, ἀνεβάζει τήν προσευχή στόν Οὐρανό. Εἶναι πρόοδος τῶν οἴκων, μητέρα τῆς ὑγείας, παιδαγωγός τῶν νέων, στολισμός τῶν πρεσβυτέρων… Τοῦ νηστεύοντος τά μάτια εἶναι ἤρεμα, τό βάδισμα σεμνό, τό πρόσωπο σοβαρό, οἱ λόγοι του μετρημένοι, ἡ καρδία του καθαρή… Γιά νά κάνεις ἰσχυρό τό πνεῦμα σου, χαλιναγώγησε μέ νηστεία τή σάρκα σου… Μέ τή νηστεία ἠρεμεῖ καί ἡ κοινωνία καί εἰρηνεύουμε ὅλοι… Οὔτε πάλι ἡ ζωή μας θά ἦταν τόσο πολυστένακτη, γεμάτη κατήφεια, ἄν ἡ νηστεία ἐφαρμοζόταν στή ζωή μας. Γιατί θά δίδασκε ὄχι μόνο τήν ἐγκράτεια τῶν τροφῶν, ἀλλά καί τήν ἀποφυγή τῆς φιλαργυρίας καί τῆς πλεονεξίας. «Τοῦτο τό γένος οὐκ ἐκπορεύεται εἰ μή ἐν προσευχῇ καί νηστείᾳ». (Μτθ. 17, 21). Ὁ Κύριος πού τό εἶπε, τό ἐφάρμοσε πρῶτος καί ἀκολούθησαν οἱ Ἀπόστολοι καί ὅλοι οἱ Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας μας. Μέ αὐτά τά δύο ὅπλα προχωροῦμε τώρα καί εἴκοσι αἰῶνες.
Ἐπιπλέον τῶν ὅσων εἴπαμε καί κορυφαῖοι καθηγητές τῆς Ἰατρικῆς Ἐπιστήμης θεωροῦν σοφή τή χριστιανική νηστεία. Λένε ὅτι μιά ἁπλῆ συνταγή γιά νά βελτιώσει κανείς τήν ὑγεία του καί νά ἐλαττώσει τόν κίνδυνο ἀπό τίς σύγχρονες ἀσθένειες, εἶναι νά τηρήσει τίς νηστεῖες τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας. Καί τονίζουν ὅτι συνιστᾶται γιά ὅλες τίς ἡλικίες καί μάλιστα καί σέ ἄτομα μέ χρόνιες παθήσεις. Σοβαροί ἐπιστήμονες, συνιστοῦν σέ ὑπέρβαρα ἄτομα πού μαστίζονται ἀπό πίεση νά χάσουν βάρος, γιά νά λυτρωθοῦν.
Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί,
«Τό στάδιον τῶν ἀρετῶν ἠνέῳκται». Ὁ πνευματικός στίβος ἄνοιξε. Ὅσοι ἀποφασίσαμε νά ἀγωνιστοῦμε, ἄς εἰσέλθουμε, νά ἀρχίσουμε τόν καλό ἀγώνα τῶν ἀρετῶν. Αὐτό εἶναι ἄμεσο καί ἐπεῖγον. «Ἀρξώμεθα τῆς ἀρετῆς, ἕως καιρόν ἔχομεν» διδάσκει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, συμπληρώνοντας χαρακτηριστικά: «Ἀρετή μόνον οἶδεν ἡμῖν συναποδημεῖν· ἀρετή μόνη διαβαίνει πρός τήν ζωήν τήν ἐκεῖ». Ἡ ἀρετή εἶναι τό μόνο πού παίρνουμε μαζί μας φεύγοντας ἀπό τήν παροῦσα ζωή. Ὅλα τά ἄλλα, πλοῦτος, ἐξουσία, ἐμφάνιση, εἶναι πρόσκαιρα ἀποκτήματα, πού θά ἀφήσουμε ἐδῶ ὑποχρεωτικά. Θά πάρουμε μαζί μας μόνο τό καλό μας ὄνομα∙ αὐτό θά μείνει ὡς ἀνεκτίμητη κληρονομιά στούς οἰκείους μας καί στήν κοινωνία. Καί ἐμεῖς, μέ αὐτό μονάχα θά δώσουμε τήν «Καλή μας Ἀπολογία».
Καλή μετάνοια καί καλή πνευματική προκοπή, ἀδελφοί μου
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
+ Ὁ Νικαίας Ἀ λ έ ξ ι ο ς